Houtgebruik in wijn deel 2
Dit is houtgebruik in wijn deel 2, waar de soorten en de herkomst van het hout worden besproken. Voor de geschiedenis van het houtgebruik in wijn lees ook deel 1. Wijn wordt al eeuwen opgeslagen en vervoerd in hout. Welk hout er gebruikt wordt speelt ook een rol bij de smaakontwikkeling en de rijping van wijn.
Er is veel geëxperimenteerd met allerlei soorten hout, maar eikenhout blijkt het meest geschikt te zijn voor het maken van houten vaten. Eikenhout blijkt het meest toe te voegen aan de smaak en de structuur van wijn. Bovendien blijven de vaten goed waterdicht, terwijl ze toch nog enigszins poreus blijven voor oxidatie.
Welk eiken?
De eik behoort tot het geslacht Quercus, maar er zijn wel 250 verschillende soorten. De vier eikensoorten die het meest gebruikt worden zijn in Europa de zomereik (Quercus robur), de wintereik (Quercus petraea) en de Quercus sessilis. In Amerika wordt de witte eik gebruikt: Quercus alba.
De Europese eikensoorten treft men aan vanaf het noordwesten van Spanje en Portugal tot het zuiden van Noorwegen en Zweden. De Amerikaanse witte en rode eik staat vooral in het oostelijk deel van de Verenigde Staten, met name in Missouri.
Door verschillen in klimaat groeit een Europese eik anders dan een Amerikaanse eik. Het grootste verschil zit in de nerfstructuur. Door de fijnere nerf in Europees eiken is er minder interactie tussen hout en wijn, waardoor de impact op de smaak wat subtieler is dan bij het gebruik van Amerikaans eiken.
Frans eiken
Frans eiken is van oudsher de meest gebruikte soort eikenhout voor de grote wijnen van Bordeaux en Bourgogne. Het Franse eikenhout groeit sneller dan Slavonisch eiken en heeft een middelfijne tot fijne nerf.
Door de fijne nerf in het Franse eiken is er een subtiele interactie tussen hout en wijn, wat de smaak van de wijn eleganter maakt. Het Franse eikenhout komt vooral uit de bossen van Allier, Limousin en Tronçais. Het meest wordt Quercus sessilis of Quercus petraea gebruikt.
De smaak
Frans eikenhout geeft vaak meer smaak af aan de wijn dan Slavonisch eiken. Het geeft tonen van geroosterde amandelen, cederhout en soms subtiele specerijen zoals kaneel en kruidnagel. Denk maar aan een oud sigarenkistje. Vanilletonen komen veel minder voor bij Frans eiken.
Slavonisch eiken
Slavonisch eiken, niet uit Slovenie maar uit de bossen in Kroatië, die bekend staat om zijn dichte eikenbossen. Het klimaat daar is ideaal voor de langzame groei van de eikenbomen waardoor hout met een zeer fijne nerf ontstaat. Hierdoor geeft het hout minder en subtiele aroma’s af en weinig tannine. Het hout wordt gebruikt om grote vaten te maken van 1.000 tot 10.000 liter, de zogenoemde botti. Deze zijn geschikt voor langzame rijping en worden traditioneel veel gebruikt voor Italiaanse wijnen.
De smaak
Wijnmakers kunnen de expressie van het fruit en het terroir behouden, zonder overweldigende houttonen. Vooral klassieke wijnen zoals Barolo, Brunello di Montalcino en Chianti maken gebruik van Slavonisch eiken. Het hout domineert de wijn niet, maar geeft subtiele tonen van specerijen en zoet hout.
Amerikaans eiken
Amerikaanse eikenbomen groeien vooral in regio’s zoals Missouri en Appalachia. Omdat ze sneller groeien dan in Europa is de nerf van het hout grover. Dat resulteert in een nadrukkelijkere smaakafgifte van het hout aan de wijn en een snellere verzachting van de tannines door meer zuurstofdoorlating. Ook bevat het hout meer vanilline waardoor er meer vanilletonen in de wijn ontstaan.
De smaak
Wijn uit Amerikaans eiken staat bekend om uitgesproken aroma’s van kokos, vanille en zoetere specerijen. Dit wordt veel gebruikt bij wijnen die wat krachtiger mogen zijn, zoals Rioja, Zinfandel en Cabernet Sauvignon, maar ook bij Amerikaanse chardonnay die bekendstaat om zijn boterachtige smaak en vanille.
De houtinvloed is vaak goed te herkennen.
De kosten van eikenhout
De kosten van eikenhout verschillen, er zit groot kwaliteitsverschil in het hout; zoals in wijn heb je ook grand cru eiken. Een deel van de stam waar de kwaliteit van het eiken super goed is. De prijzen kunnen erg uiteenlopen en liggen tussen de 1000 en 1700 euro. Maar een Frans ‘grand cru’ vat, een barrique van ruim 225 l kan wel 2000 euro kosten. Ook Slavonisch hout is duur, maar de prijs per liter is goedkoper omdat het grote vaten zijn. Een grote botte kost wel 5000 euro maar daar kan wel 8000-15000 liter in. De prijs van Amerikaans eiken ligt tussen de 600-900 euro voor een barrique.
De nieuwe houten vaten worden meestal meerdere jaren gebruikt. eerst juist om de houtsmaak maar na drie jaar zijn de vaten nog steeds zeer geschikt voor oxidatie en rijping van van de wijn.
Conclusie
Eikenhout is duidelijk de favoriete houtsoort voor wijnvaten. Afhankelijk van wat je wilt bereiken als wijnmaker en welke druif je verwerkt, kies je het soort eikenhout. Slavonisch is het subtielst, Frans blijft van oudsher de favoriet maar is duurder, en Amerikaans eiken is vaak wat dominanter dan Europees hout.
.
16-juli 2026